Omdat er nog veel vragen van omwonenden kwamen, doet de gemeente nu nog verder onderzoek. Dus alles is tegenwoordig open. Desondanks was dit een mooie oefening.
De grote laanverandering. Het gaat beginnen.
Het is een tijdje geleden dat ik een post heb gepubliceerd. Hoog tijd dus voor een update. En wat voor een.
De populieren langs de stoep aan de Walter Kollolaan worden gekapt. Hun hoge wortels zorgen al jaren voor problemen met de stoep, de straat en mogelijk zelfs met funderingen. Gelukkig komen er nieuwe bomen voor in de plaats. En – nog belangrijker – bewoners mochten meedenken over wat daarvoor terugkomt.
Als je me al langer volgt, weet je dat de worteldruk van de huidige populieren ook voor mijn boomspiegel een probleem is. Er is nauwelijks grond waarin iets kan wortelen of groeien. De herinrichting biedt dus ook dáár kansen.
Een klein gebaar met grote betekenis: meebeslissen over bomen
Wat dit project bijzonder maakt: bewoners mochten meestemmen over de nieuwe bomen. En er komt niet één soort voor terug, maar meerdere. Dat maakt de straat toekomstbestendiger, voorkomt dat ziektes zich snel verspreiden, biedt meer biodiversiteit en zorgt voor een levendiger beeld. Een multiple-win-scenario, als je het mij vraagt.
Tegelijk is het geen makkelijke opgave voor het projectteam van de gemeente Utrecht. Er spelen veel factoren mee:
Hoge (grond)waterstand
Steeds vaker langere droogteperiodes
Kans op forse wind door de laan
Beperkte ruimte tussen stoep, straat en bebouwing
Dat vraagt om zorgvuldige keuzes, afgestemd op ecologie, klimaat én de fysieke ruimte. Grote waardering dus voor de mensen van de gemeente die dit proces vormgeven.
De keuzemogelijkheden
Uiteindelijk stelde het team ons zes boomsoorten voor, verdeeld in twee groepen:
Eén groep met hoge, slanke kronen
Eén groep met lagere, bredere kronen
Per groep mocht je een favoriet en een tweede keuze opgeven.
Groep 1: hoge, slanke kronen
Ulmus ‘Columella’ (Zuiliep)
Ulmus ‘Dodoens’ (Dodoens iep)
Acer saccharinum ‘Pyramidale’ (Zilveresdoorn)
Groep 2: lagere, bredere kronen
Betula pubescens (Zachte berk / Ruwe berk)
Quercus frainetto (Hongaarse eik)
Acer platanoides (Noorse esdoorn)
Mijn afwegingen
Ik heb mijn keuzes vooral gebaseerd op de betekenis van de bomen voor biodiversiteit, hun (al dan niet inheemse) karakter en hun geschiktheid voor boomspiegelbeplanting. Als boomspiegelbeheerder is dat laatste natuurlijk belangrijk.
Ik vroeg ChatGPT om hulp. Ik gaf de omgevingsfactoren door en vroeg per soort een profiel op te stellen langs mijn criteria. Dit zijn de zes profielen, dier eruit voortkwamen (gebruik de pijltjes rechts en links om voor of terug te gaan):
Ulmus ‘Columella’ (Zuiliep)
✅ Geschiktheid straat & klimaat: Sterke stadsboom, smal en rechtop groeiend – ideaal bij beperkte ruimte. Verdraagt zowel natte als drogere omstandigheden goed. Zeer windbestendig, ook bij storm. 🐝 Ecologische waarde: Iepensoorten zijn inheems in Europa (Ulmus minor/Ulmus laevis) – ‘Columella’ is een resistente cultivar tegen iepziekte. Matige biodiversiteitswaarde: geen bloei die insecten trekt, wel waardplant voor sommige vlinders (o.a. iepenpage, als die in de regio voorkomt – zeldzaam). Kan met wat zorgvuldige aanplant ondergroei verdragen. 🌿 Duurzaamheid: Zeer resistent tegen iepziekte (uit de ‘Commelin’-lijn), toekomstbestendig. Beperkte onderhoudsbehoefte door zuilvorm. ➤ Beoordeling: GOED voor structuur en windbestendigheid – aanvulling binnen mix, maar beperkt qua nectar/bloei. 👉 Groen licht in een gemengde aanplant – als ‘ruggegraat’-boom.
Ulmus ‘Columella’ (Ptelea at English Wikipedia, Public domain, via Wikimedia Commons)
Ulmus ‘Dodoens’
✅ Geschiktheid straat & klimaat: Iets bredere kroon dan Columella, maar nog steeds geschikt voor lanen. Goed bestand tegen droogte én natte voeten. Ook windvast. 🐝 Ecologische waarde: Iep met bredere genetische achtergrond (kruising van Europese soorten). Waardplant voor vlinders, maar net als Columella geen opvallende bloei of nectarbron. Kan met een goede boomspiegel ondergroei toelaten. 🌿 Duurzaamheid: Hoge resistentie tegen iepziekte (maar iets minder dan Columella). Groei wat ruiger, dus mogelijk iets meer onderhoud. ➤ Beoordeling: GOED als biodiversiteitsvriendelijker alternatief voor klassieke laanbomen – minder strak, iets levendiger. 👉 Groen licht – vooral als je voorkeur uitgaat naar iets robuusters dan de zuiliep.
Ulmus ‘Dodoens’ (Ptelea, CC0, via Wikimedia Commons)
✅ Geschiktheid straat & klimaat: Verdraagt natte bodems goed, maar gevoelig voor langere droogte. Snelle groeier → goed voor schaduw en verkoeling. Takbreukgevoelig bij storm – minder windvast. In sommige stedelijke situaties té groot, maar ‘Pyramidale’ is compacter. 🐝 Ecologische waarde: Exoot (oorsprong: Noord-Amerika) – dus geen waardplant voor inheemse insecten. Wel voorjaarsbloei met nectar, dus aantrekkelijk voor bijen en vroege insecten. Geen vruchtvorming bij deze cultivar → minder voor vogels. 🌿 Duurzaamheid: Minder duurzaam dan de andere twee: gevoelig voor takbreuk en niet altijd goed bestand tegen droogte. Wel snelle bladontwikkeling = verkoeling. ➤ Beoordeling: MATIG – bloei is positief, maar weinig waarde voor Nederlandse biodiversiteit, en kwetsbaar bij storm. 👉 Oranje licht – alleen kiezen als je nadruk legt op snelle schaduwvorming, niet voor biodiversiteit.
✅ Geschiktheid straat & klimaat: Houdt van vochtige bodems, zelfs natte (betere keus dan Betula pendula op jouw locatie). Licht wortelgestel → laat ruimte voor ondergroei. Niet diep wortelend, wel gevoelig voor langere droogte → kan bij klimaatverandering kwetsbaar zijn. 🐝 Ecologische waarde: Zeer hoge biodiversiteitswaarde – meer dan 300 soorten insecten gebruiken berk (voornamelijk bladluizen, rupsen, kevers). Katjesbloei = voedselbron voor bijen (vooral vroeg in het jaar). Valt onder de inheemse soorten, ook ecologisch waardevol voor vogels en schimmels. 🌿 Duurzaamheid: Redelijk kortlevend (gemiddeld 40–60 jaar), gevoelig voor droogtestress. Weinig ziektes, maar soms takbreuk bij storm. ➤ Beoordeling: UITSTEKEND qua biodiversiteit – kwetsbaarder bij droogte, maar zeer waardevol. 👉 Groen licht – vooral als biodiversiteit voor jou centraal staat.
Betula Pubescens (Willow, CC BY-SA 3.0 , via Wikimedia Commons)
Quercus frainetto (Hongaarse eik)
✅ Geschiktheid straat & klimaat: Oorspronkelijk uit Zuidoost-Europa – droogtebestendig, warmteminnend. Groeit goed op diepe, goed doorlatende bodems – verdraagt geen permanent natte grond. Op jouw locatie: kan kwetsbaar zijn bij hoge grondwaterstand. 🐝 Ecologische waarde: Als eikensoort: hoogste biodiversiteitswaarde van alle boomgeslachten in Europa. Minder rijk dan onze inheemse zomereik, maar nog steeds goed – voedsel voor kevers, vlinders, vogels. Geen woekerende wortels – laat ondergroei toe. 🌿 Duurzaamheid: Zeer robuust bij droogte. Langlevend. Wel relatief groot en traaggroeiend. ➤ Beoordeling: STERK qua biodiversiteit en droogteresistentie – maar risico op natte voeten. 👉 Oranje licht – kiesbaar op drogere stukken van de laan, maar risico bij sloten of hoge waterstand.
Quercus Frainetto (Radomil, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons)
Acer platanoides (Noorse esdoorn)
✅ Geschiktheid straat & klimaat: Zeer breed inzetbaar – verdraagt stadsklimaat, droogte én tijdelijk natte voeten. Robuuste groeier. Let op: wortelgroei vlak onder het maaiveld – kan ondergroei verdringen en stoep beschadigen. 🐝 Ecologische waarde: Bloeit vroeg → nectarbron voor bijen. Niet inheems, maar genaturaliseerd. Matige biodiversiteitswaarde – geen waardplant voor veel insecten. 🌿 Duurzaamheid: Redelijk bestand tegen ziektes. Kan wel stormschade geven bij slechte snoei. Levert goede schaduw, koelt de straat. ➤ Beoordeling: ROBUUST, maar beperkt ecologisch – weinig meerwaarde t.o.v. alternatieven. 👉 Oranje/rood licht – alleen kiezen als praktische overwegingen (groei, schaduw) zwaarder wegen dan biodiversiteit.
Acer Platanoides (Włodzimierz Wysocki, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons)
Mijn keuze
Op basis van die analyse koos ik:
Groep 1:
1e keus: Ulmus ‘Dodoens’ (Dodoens iep)
2e keus: Ulmus ‘Columella’ (Zuiliep)
Groep 2:
1e keus: Betula pubescens (Zachte berk)
2e keus: Quercus frainetto (Hongaarse eik)
Alle vier de bomen zijn robuust, passen goed bij de omstandigheden en dragen bij aan een leefbare en diverse laan.
En nu?
Nu is het wachten. De kap en herplanting staan gepland tussen november 2025 en maart 2026. Maar in mijn hoofd begint het al te kriebelen.
Ik droom van een feestelijk moment, wanneer we de nieuwe bomen mogen verwelkomen. Misschien geen winterfeest – want het weer kan guur zijn – maar een lentefeest. Juist “op tijd” voor het zaaien en planten.
Waarom? Omdat ik hoop dat meer mensen zich willen verbinden met hun boomspiegel. Het versterkt gemeenschapszin, zorg, eigenaarschap en biodiversiteit. Ook als het klein begint – een paar buren met planten en een gieter – is dat al winst.
En welk moment is mooier dan de geboorte van een nieuwe bomenrij?
Meer daarover in een volgende post. Nu eerst koffie. Ook belangrijk. 😉
Beeldmateriaal in deze post is afkomstig van Wikimedia Commons en eigen foto’s. De gebruikte afbeeldingen vallen onder een Creative Commons- of Public Domain-licentie. Zie bijschriften voor specifieke bronvermelding.
